یك ذهن زیبا

آیا تاكنون در خیابان مرد یا زنی را دیده‌اید كه زیر لب با خودش پچ‌پچ كند، ‌ژست‌های عجیب و غریب بگیرد و طوری رفتار كند كه انگار كسی با او صحبت می‌كند و همراه اوست؟

شاید از خودتان پرسیده باشید او چه مشکلی دارد. گرچه این‌گونه رفتارها می‌تواند با چند اختلال مرتبط باشد، ولی در خیلی از موارد، نشانه‌های نوعی اختلال روان‌پریشی به نام اسكیزوفرنی است كه بیشتر از یك درصد جمعیت بزرگسال جهان را مبتلا می‌كند.

اسكیزوفرنیا یا شیزوفرنیا، دشوارترین اختلال روانی است كه شامل فروپاشی و تجزیه در توانایی تفكر منطقی یا توانایی تمیز واقعیت از خیال است. حتی در یك گفت‌وگوی عادی نیز دیگران تشخیص می‌دهند بیمار اسكیزوفرنیایی مشكل دارد. امكان دارد گفت‌وگوهای آنها پراكنده و بی‌سر و ته بوده و بسختی بتوان از آن سر درآورد. بیمار بسرعت از یك موضوع به موضوع دیگر می‌پرد (پدیده‌ای كه به آن واپاشی تداعی‌ها گفته می‌شود). ممكن است بیمار توهم داشته باشد؛ یعنی، تجارب ادراكی مثل شنیدن صداهایی كه دیگران نمی‌شنوند. این شخص ممكن است هذیان داشته باشد، یعنی باورهای كاملا نادرست مثل این اعتقاد كه مرده است یا این كه فرد مهمی در جهان (مثلا امپراتور جهان) است یا دیگران بر ضد او توطئه می‌كنند. ممكن است تصور كنند دیگران می‌توانند افكار او را بخوانند یا افكار او را هدایت كنند. امكان دارد واكنش‌های عاطفی ناهمخوان مثل گریه هنگام شنیدن خبرهای خوب یا خندیدن هنگام روبه‌روشدن با خبرهای بد از خود نشان دهد یا این كه به هیچ‌وجه از خود عواطف نشان ندهد.

 

استدلال در اغلب اوقات عجیب و غریب است؛ مثلا «آن مرد روی یك صندلی زردرنگ نشسته است، پس او باید آدم بزدل و ترسویی باشد»؛ در بسیاری از موارد، بیماران اسكیزوفرنیایی از لحاظ اجتماعی گوشه‌گیر هستند و دوست دارند از دیگران دوری كنند. نشانه‌های این بیماری غالبا عجیب بوده و باعث ناراحتی افرادی می‌شوند كه اطراف او زندگی می‌كنند.

برای آن كه اسكیزوفرنیا تشخیص داده شود، بیمار باید دست‌كم یكی از نشانه‌های فوق را به مدت حداقل شش ماه داشته باشد و در یك حوزه اصلی زندگی مثل حفظ شغل، ارتباط با دیگران ‌یا انجام كارهای روزانه مثل لباس‌پوشیدن دچار مشكل شود. در اینجا سه نوع اصلی این بیماری توصیف می‌شود؛ اسكیزوفرنیای در هم ریخته؛ ویژگی اسكیزوفرنیای در هم ریخته عبارت است از رفتار در هم ریخته و غالبا ابلهانه و گفتار ‌گسسته. این نوع از اسكیزوفرنیا شدیدترین نوع به شمار می‌آید. خوشبختانه این نوع نادر است و فقط 5 درصد از تمام بیماران اسكیزوفرنیایی را تشكیل می‌دهد.

اسكیزوفرنیای كاتاتونیك: این نوع اسكیزوفرنی كه غالبا كاتاتونی نامیده می‌شود، به دو شكل یافت می‌شود. در یك نوع، شخص بی‌حركت بوده و گاه ساعت‌ها در یك وضع باقی می‌ماند. چنین به نظر می‌رسد كه بیمار از تمام اتفاقاتی كه اطرافش می‌گذرد، بی‌اطلاع است. هرچند بعدها می‌تواند درباره رویدادهایی كه طی این دوره اتفاق افتاده است، صحبت كند. نوع دیگر این اختلال به صورت فعالیت شدید و بی‌قرار است.

اسكیزوفرنیای پارانویید: ویژگی این نوع اسكیزوفرنی عبارت است از سوء‌ظن و هذیان گزند و آسیب. بیمار گمگشتگی قابل ملاحظه‌ای داشته و در گفت‌وگوهای خود از یك موضوع به موضوع دیگر می‌پرد.

درمان

درمان این اختلال بر اساس دارودرمانی است و درمان‌های روانشناختی نیز همراه با تجویز دارو توصیه می‌شود. نمونه‌های جدید داروهای ضدروان‌پریشی به این افراد كمك می‌كند تا زندگی رضایت‌بخشی داشته باشند. آنها در كاهش عدم تعادل زیست‌شیمیایی ـ كه عامل بروز اختلال هستند ـ و نیز كاهش احتمال عود این اختلال اثر دارند. در هر صورت داروهای ضدروان‌پریشی مثل تمام داروها باید صرفا تحت نظر یك روانپزشك مجرب مصرف شوند. این داروها عمدتا دو نوع هستند.

الف) داروهای ضدروان‌پریشی متداول كه نشانه‌هایی همانند توهمات و هذیان‌گویی‌ها و آشفتگی فرد را مهار می‌كنند.

ب) انواع جدید ـ كه داروهای نامعمول ضد روان‌پریشی هم نامیده می‌شوند ـ نه‌تنها این علائم كه نشانه‌های دیگر این اختلال را نیز درمان می‌كنند و اغلب عوارض جانبی كمتری دارند.

اثرات جنبی در مورد همه داروهایی از این دست عمومیت دارد و عوارض جانبی خفیف نظیر خشكی دهان، تاری دید، یبوست، خواب‌آلودگی و سرگیجه گرفته‌ ـ كه معمولا بعد از چند هفته برطرف می‌شود ـ تا عوارض جانبی شدید مثل ناتوانی در مهار عضلات، گام برداشتن، لرزش اندام بدن و پرش ‌(تیك) عصبی اعضای صورت، اثرات جنبی این داروهاست.

منبع: جام جم